اسید اکریلیک

اسید اکریلیک، ترکیبی با فرمول مولکولی C3H4O2 است که ساده ترین اسید کربوکسیلیک غیراشباع است. در ساختار این اسید، یک گروه وینیل در انتهای اسید متصل است. اسید اکریلیک، اسیدی به حالت فیزیک مایع و بدون رنگ است که بوی مشخصی دارد. این اسید توانایی مخلوط شدن با آب، الکل، اترها و کلروفرم را دارد. اسید اکریلیک با قابلیت انحلال در آب، برای فلزاتی چون مس، فولاد، نقره و برنج خاصیت خورندگی دارد. اسید اکریلیک تاثیری بر فولاد ضدزنگ ندارد.

نقاط ذوب و جوش اسید اکریلیک به ترتیب 14 و 139 درجه سانتی گراد است. خاصیت اسیدی این ترکیب با PH برابر با 3 تعریف می شود.

اسید اکریلیک در دسته ی اسیدهای کربوکسیلیک بوده و می تواند با الکل ها واکنش داده و استر تولید کند. به استرها و نمک های اسید اکریلیک، آکریلات یا پروپیونات گفته می شود. یکی از خواص شیمیایی اسید اکریلیک و استرهای آن ها، توانایی واکنش پذیری با هم از طریق پیوندهای دوگانه خود و تشکیل هموپلیمرها و کوپلیمرها است. از این پلیمرها برای ساخت پلاستیک ها، پوشش ها، چسب ها و الاستومرها به کار گرفته می شود.

تولید اسید اکریلیک

به طور کلی اسید اکریلیک را از پروپیلن تولید می کنند. پروپیلن در واکنش تولید اتیلن و بنزین به عنوان یک محصول جانبی تولید می شود. تلاش های زیادی صورت گرفته تا تولید اسید اکریلیک را بر پایه ی اکسیداسیون پروپان در یک مرحله از تولید این اسید قرار دهند. زیرا پروپان ترکیبی ارزان در مقایسه با پروپیلن است. در یکی از روش های تولید اسید اکریلیک، اتیلن تبدیل به اسید اکریلیک کربوکسیل می شود. این تبدیل زمانی صورت می گیرد که اتیلن در شرایط دی اکسید کربن فوق بحرانی قرار گیرد.

یکی دیگر از روش های تولید اسید اکریلیک، اکسید کردن کاتالیزوری پروپیلن با اکرولئین است. در برآیند ی این واکنش، علاوه بر اسید اکریلیک، استالدهید، اکرولئین و کربن اکسید تولید می شود. در این واکنش، در برآیند اکسیداسیون اولیه، اسید اکریلیک تولید می شود در صورتی که اکرولئین در مرحله دوم تغذیه به دست می آید. در نهایت با استفاده از تقطیر آزئوتروپیک، محصول نهایی خالص سازی می شود.

کاربرد اسید اکریلیک

اسید اکریلیک یکی از ترکیبات بسیار پرکاربرد در صنایع مختلف است. از این ماده در تولید محصولات آرایشی گرفته تا صنایع شیمیایی مختلف به کار گرفته می شود. یکی از کاربردهای صنعتی این اسید به عنوان ماده ی خام در تولید استرهای اکریلیک است. از استرهای اکریلیکی چون متیل اکریلیک و اتیل اکریلیک در تولید رزین های بر پایه ی حلال به کار می گیرند. اما نکته ای که در رابطه با استرهای اکریلیک باید توجه کرد، آسیب به محیط زیست است.

از اکریلیک های مبتنی بر آب در تولید محصولاتی برای نقاشی، چسب، پوشش ها، رنگ و واکس ها استفاده می شود. از پلی اکریلیک هایی که از اسید اکریلیک به دست می آید برای ساخت غلظت دهنده ها و دیسپرس کننده ها به کار می گیرند. عمده کاربرد این اسید از گذشته تا به در زمان حاضر در تولید پلیمرهایی با جاذبیت بالا و پلیمرهای مواد شوینده است. به طوری که بیشتر از 30 درصد از اسید اکریلیکی که در دنیا تولید می شود برای تولید این پلیمرها به کار برده می شود. یکی از کاربردهای این پلیمرها در تولید پوشک های بچه است زیرا توانایی جذب آب تا بیشتر از 100 برابر وزن خود را دارند.

در تولید پارچه ها، صنایع جوهر، پلاستیک ها، عوامل کی لیت ساز و علاوه بر این صنعت بسته بندی غذایی نیز از اسید اکریلیک استفاده می شود. برای کوپلیمرهایی چون استایرن، بوتادین، ترکیبات وینیل و اکریلونیتریل نیز اسید اکریلیک کاربرد دارد.

اسید اکریلیک برای ترکیبات پشتی و فرش، صنعت چرم سازی، در صنایع پزشکی برای تولید روکش قرص های دارویی، به عنوان واسطه در انجام فرایندهای شیمیایی، تولید پوشش های صنعتی، ساخت بسیاری از مصالح و مواد ساختمانی، تولید انواع ژل، تصفیه روغن، عناصر تشکیل دهنده تنباکو و ... نیز به کار برده می شود.

نحوه نگهداری و عوارض اسید اکریلیک

یکی از موارد احتیاطی در نگهداری این ترکیب در ظروفی از جنس فولاد ضد زنگ است زیرا اسید اکریلیک خاصیت خورندگی بالایی دارد. دمای نگهداری این اسید نیز باید بین 15 تا 25 درجه سانتی گراد باشد و نباید در بالاتر از 40 درجه سانتی گراد قرار گیرد، زیرا قابلیت اشتعال دارد. از قرار دادن اسید اکریلیک در مجاور برخی از اسیدها مانند اسید نیتریک و اکسنده هایی چون هیدروژن پراکسید خودداری کنید.

اسید اکریلیک در صورت تماس با پوست، باعث تحریک آن می شود. استشمام طولانی مدت این اسید نیز می تواند باعث ایجاد مشکلات تنفسی شود. در هنگام کار با این اسید از عینک، دستکش و ماسک استفاده کنید.